Women on Waves meent dat de Staatssecretaris deze Kamerleden op een aantal aspecten verkeerd voorlicht, zoals uit onderstaande blijkt.

1. De definitie van een zwangerschap

Van Miltenburg en Teeven vragen de Staatssecretaris uitdrukkelijk naar de juridische definitie van een zwangerschap (vraag 2). Immers, als er sprake zou zijn van het niet legaal afbreken van een zwangerschap door Women on Waves, dan is het van belang te weten wat de Staatssecretaris onder een zwangerschap verstaat:

• a. de bevruchte eicel die nog niet ingenesteld is (periode van morning after pil en morning after spiraal)
• b. de bevruchte eicel die aan het innestelen is en die nog geen zwangerschapshormoon produceert (periode van morning after spiraal)
• c. de bevruchte eicel die aan het innestelen is en die wel zwangerschapshormoon produceert, terwijl de menstruatie nog niet uitgebleven is (periode van morning after spiraal of abortuspil - alhoewel nog niet over tijd)
• d. de bevruchte eicel die aan het innestelen is en die wel zwangerschapshormoon produceert, terwijl de menstruatie wel uitgebleven is (periode van overtijdbehandeling - OTB)
• e. de zwangerschap waarbij de innesteling voltooid is en waarbij een embryo met een hartslag zichtbaar is (daadwerkelijke abortus provocatus). Dit is vanaf 16 dagen over tijd.

De Staatssecretaris stelt in haar antwoord dat de WAZ geen definitie geeft van een zwangerschap, en dat middelen die innesteling voorkomen, niet onder de WAZ vallen. Dit is op zich juist, maar de wetgeschiedenis toont dat de OTB niet onder de WAZ (en dus ook niet onder strafrechtelijke bepalingen van artikel II van de WAZ) valt, zoals ook in de uitspraak van Hoge Raad vastgesteld. De conclusie van de Staatssecretaris hoort ook te zijn, dat categorie a, b, c en d niet onder de WAZ vallen.
Ergens moet een grens zijn waar de bevruchte eicel een zwangerschap in juridische zin wordt. De grens voor een zwangerschap in juridische zin, waarvoor de gehele WAZ (zowel artikel I als II) van toepassing is, is en blijft dan ook 16 dagen over tijd.
D...

De OTB kent een historische uitzonderingspositie in de WAZ. Zo blijkt uit de wetsgeschiedenis dat de OTB buiten de WAZ is gebleven omdat de innesteling tot 16 dagen niet voltooid werd geacht. De juridische definitie van een zwangerschap en daarmee een zwangerschapsafbreking volgens de WAZ is dus vanaf 16 dagen na het uitblijven van een menstruatie. Omdat de overtijdbehandeling niet onder de WAZ valt, geldt voor deze behandeling niet de vijf dagen verplichte bedenktijd.

De juridische uitzonderingspositie van de OTB, waaruit blijkt dat de OTB niet onder de WAZ valt, wordt door de volgende uitspraken bevestigd:
1. Al in 1986 concludeerde Minister Brinkman dat de OTB niet onder de WAZ valt: ‘Na overleg met mijn ambtgenoot van Justitie, waarbij ik mij andermaal heb verdiept in de wetsgeschiedenis terzake van dit onderwerp, ben ik tot de slotsom gekomen dat – in algemene termen – overtijdbehandeling niet onder de werking van de WAZ valt. Verwezen zij naar de Memorie van Antwoord aan uw kamer (Kamerstukken II, 1979/1980, 15475, nr 6, blz 42 en 61) en naar de Nadere Memorie van Antwoord aan de Eerste Kamer (Kamerstukken I, 1980/1981, 15475, nr 59d, blz 7) ... De wetsgeschiedenis laat geen andere conclusie toe dan ik hierboven heb weergegeven. Van de OTB is slechts sprake indien deze behandeling plaats heeft voor het verstrijken van 16 dagen ‘over tijd zijn’. (Tweede kamer 1986-1987, 18386, nr 25)
2. In 1995 bevestigde de Hoge Raad dit standpunt: ‘ 3.10 In rov 16 van zijn arrest heeft het Hof met juistheid geoordeeld dat blijkens de wetsgeschiedenis een overtijdbehandeling niet als een afbreking van de zwangerschap in de zin van de WAZ kan worden aangemerkt. Dit brengt met zich mee dat de in die wet gestelde vereisten niet voor een overtijdbehandeling gelden en dat een overtijdbehandeling dan ook niet als onrechtmatig kan worden beschouwd op grond dat zij in strijd met die vereisten is verricht. Daarbi...

Tekst artikel zoals geplaatst in Nederlands Juristenblad 23 2009

Huisartsen moeten toegang krijgen tot de abortuspil: de voorgestelde BAZ-wijziging maakt de overtijdbehandeling zonder vergunning niet strafbaar

Dr. Gunilla Kleiverda, gynaecoloog-opleider Flevoziekenhuis Almere, voorzitter bestuur Women on Waves
Mr. Els H. Swaab, advocaat, Boekel De Neree
Drs. Rebecca Gomperts, directeur Women on Waves

Correspondentie: kleiverd@xs4all.nl

Inleiding
De toenemende populariteit van de abortuspil die sinds 10 jaar op de Nederlandse markt is roept de vraag op of de overtijdbehandeling (OTB) door huisartsen mag worden uitgevoerd.
Voorheen was een OTB alleen mogelijk door middel van een curettage. Bij een zeer jonge zwangerschap, zoals tijdens de OTB-periode, verdient vanuit wetenschappelijk oogpunt medicamenteuze behandeling met de abortuspil Mifegyne de voorkeur. Deze behandeling kan verantwoord in een thuissituatie plaats vinden. Momenteel wordt de medicamenteuze OTB, juridisch onverplicht, alleen in abortusklinieken en ziekenhuizen uitgevoerd. De laatste jaren neemt de interesse van huisartsen toe om de medicamenteuze OTB uit te voeren. Zowel de VNVA als de KNMG ondersteunen dit hulpverleningsaanbod.
Staatssecretaris Bussemaker stelde echter in februari 2008: ‘zowel de overtijdbehandeling als abortus volgens de Wet afbreking Zwangerschap (WAZ) mag alleen plaatsvinden in een kliniek met een vergunning. Of de overtijdbehandeling al dan niet onder de WAZ valt maakt hiervoor niet uit. De abortuspil is bedoeld een zwangerschap af te breken en de toepassing ervan valt daardoor onder de WAZ’. Ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) uitte zich op dergelijke wijze. Huisartsen zouden volgens deze denkwijze een vergunning als abortuskliniek moeten aanvragen alvorens de medicamenteuze OTB te kunnen aanbieden.
Recent ging de Ministerraad akkoord met een Wijziging Besluit Afbreking Zwangerschap (BAZ) , suggererend dat de OTB onder de Wet Afbreking Zwangerschap (WAZ) zou zi...